គណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) បានបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំលើកទី២ ជាមួយភាគីកម្ពុជា និងថៃ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ម្សិលមិញ ប៉ុន្តែកិច្ចប្រជុំលើកទី៣ នឹងបន្តធ្វើទៀតនៅសប្តាហ៍ទី៤ នៃខែវិច្ឆិកា ស្របពេលដែលគណៈកម្មការផ្សះផ្សា កត់សម្គាល់ឃើញថា កិច្ចព្រមព្រៀង និងវិធានការនានាដែលកម្ពុជា និងថៃ បានឯកភាពពីមុន មិនទាន់ត្រូវបានអនុវត្តពេញលេញនៅឡើយ។
ស្របពេលដែលកិច្ចប្រជុំលើកទី២ មិនទាន់មានលទ្ធផលជាដុំកំភួននេះ មន្ត្រីបក្សប្រឆាំង នៅតែយល់ថា ភាគីថៃនឹងមិនគោរពទៅតាមអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សានាពេលខាងមុខនេះទេ និងបានជំរុញឱ្យកម្ពុជា ប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) និងតុលាការអាជ្ញាកណ្តាលអន្តរជាតិ (PCA) ព្រោះការចូលរួមប្រជុំតាមរយៈយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំនេះ ថៃគ្រាន់តែចូលរួមដើម្បីបង្គ្រប់កិច្ចប៉ុណ្ណោះ។
យោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិកម្ពុជា ចុះថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ បានឱ្យដឹងថា កិច្ចប្រជុំលើកទី២ នៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដែលធ្វើឡើងនៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៤ ដល់ថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ភាគីកម្ពុជា-ថៃ បានឈានដល់ការឯកភាពគ្នាលើវិធានការកសាងទំនុកចិត្ត ដែលមានគោលបំណងជំរុញទំនុកចិត្ត និងភាពជឿជាក់ទៅវិញទៅមក ព្រមទាំងសម្រួលដល់ដំណោះស្រាយដោយសមហេតុផល និងមិត្តភាព ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ប៉ុន្តែក្នុងចំណោមវិធានការដែលបានឯកភាពគ្នា ភាគីទាំងពីរទទួលស្គាល់ថា ពួកគេមានសិទ្ធិក្នុងការធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ដើម្បីការពារសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ខ្លួន ឬដើម្បីកែតម្រូវព័ត៌មានមិនពិត និងព័ត៌មានបំភាន់។
ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានបន្តថា ក្នុងកិច្ចប្រជុំនោះ គណៈកម្មការផ្សះផ្សា បានកត់សម្គាល់ឃើញថា កិច្ចព្រមព្រៀង និងវិធានការនានាដែលកម្ពុជា និងថៃ បានឯកភាពគ្នាពីមុន មិនទាន់ត្រូវបានអនុវត្តពេញលេញនៅឡើយទេ ដូច្នេះគណៈកម្មការផ្សះផ្សាបានលើកទឹកចិត្តឱ្យភាគីទាំងពីរ អនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង និងវិធានការដែលមានស្រាប់ ឱ្យបានពេញលេញ និងមានប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីជួយបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលដល់ការចរចាប្រកបដោយការស្ថាបនា ក្នុងក្របខ័ណ្ឌដំណើរការផ្សះផ្សា។
គណៈកម្មការផ្សះផ្សា នឹងរៀបចំកិច្ចប្រជុំលើកទី៣ ជាមួយភាគីកម្ពុជា និងថៃ បន្តទៀត ចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ ដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ នៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។
លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ហាក់នៅតែមិនជឿថា ភាគីថៃនឹងគោរពតាមអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីនីតិសមុទ្រនោះទេ ហើយបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រនេះ នឹងជាប់គាំងម្តងទៀត។ ចំណែកឯរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏នឹងប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ប្រសិនបើថៃបដិសេធទទួលយកអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា នៅពេលខាងមុខនោះដែរ ព្រោះខ្លាចប៉ះពាល់ដល់ព្រំដែនសមុទ្រដែលលោក ហ៊ុន សែន បានកាត់កោះត្រល់ កោះក្រចកសេះ និងដែនសមុទ្រកម្ពុជាទៅឱ្យវៀតណាម កាលពីឆ្នាំ១៩៨២។
លោកបន្តថា៖ «ខ្ញុំនៅតែសំណូមពរទៅរដ្ឋាភិបាលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ឬក៏តុលាការអាជ្ញាកណ្តាលអន្តរជាតិ PCA ឬក៏តុលាការអន្តរជាតិសម្រាប់ច្បាប់សមុទ្រ បន្ទាប់ពីថៃនឹងមិនទទួលយកអនុសាសន៍ផ្សះផ្សាដោយចាប់បង្ខំ ព្រោះថៃនឹងគ្រាន់តែចូលរួមឱ្យបង្គ្រប់កិច្ចតែប៉ុណ្ណោះឯង នៅក្នុងយន្តការផ្សះផ្សាដោយចាប់បង្ខំនេះ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក អ៊ុំ សំអាន បន្តជំរុញដល់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវប្រកាន់ជំហរជាយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយទាមទារយកយ៉ាងហោចណាស់ពាក់កណ្តាលនៃកោះកុត ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជាត្រឡប់មកវិញ ទាមទារដែនសមុទ្រខ្មែរ ៤ពាន់គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលលោក សុខ អាន បានកាត់ទៅឱ្យថៃតាម MOU ឆ្នាំ២០០១ មកវិញ និងទាមទារនូវប្រេង និងឧស្ម័នដែលមានតម្លៃ ៣០០ពាន់លានដុល្លារ ព្រមទាំងព្រំដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាទំហំ ២៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជាផងដែរ។
លោកថា៖ «ព្រោះបើតាមសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀមឆ្នាំ១៩០៧ ក៏ដូចជាផែនទីឧបសម្ព័ន្ធភ្ជាប់នឹងសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀមឆ្នាំ១៩០៧ ក៏ដូចជាយោងទៅតាមច្បាប់សមុទ្រ UNCLOS ឆ្នាំ១៩៨២ គឺយ៉ាងហោចពាក់កណ្តាលនៃកោះកុត គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា ប្រេងនិងឧស្ម័នដែលមានតម្លៃ៣០០ពាន់លានដុល្លារក៏ជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាទំហំ ២៦០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក៏ជាទឹកដីរបស់កម្ពុជាដែរណា»។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក ជុំ សុន្ទរី បានទេ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលានេះ។
តុលាការមជ្ឈត្តកម្មអចិន្ត្រៃយ៍ បានចាប់ផ្តើមរៀបចំកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងជាមួយកម្ពុជា និងថៃ នៅប្រទេសសិង្ហបុរី កាលពីថ្ងៃទី១៤ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រោមការដឹកនាំដោយគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមឧបសម្ព័ន្ធទី៥ នៃ UNCLOS។ លោក ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា បានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី១ នោះថា កម្ពុជាចង់ឱ្យដំណើរការផ្សះផ្សាដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសថៃ ឈានទៅរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីផលប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ។
លោកបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមើលឃើញដំណើរការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំនេះ មិនមែនជាការបង្កើនភាពតានតឹងជាមួយប្រទេសថៃនោះទេ ប៉ុន្តែជាដំណោះស្រាយសម្រាប់ស្វែងរកសន្តិភាពដោយសន្តិវិធី និងស្តារទំនុកចិត្តរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
យ៉ាងណា អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោក សេង វណ្ណលី បានលើកឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ថា ទោះបីជាកិច្ចប្រជុំបន្ទាប់ដែលគ្រោងធ្វើនៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួ នាចុងខែវិច្ឆិកា បង្ហាញថា ច្រកផ្លូវចរចានៅតែបើកចំហក៏ដោយ ប៉ុន្តែការបន្តជំនួបនេះ មិនមែនជាការធានាថានឹងឈានទៅដល់កិច្ចព្រមព្រៀងស្ថាពរនោះឡើយ។ លោកពន្យល់ថា គណៈកម្មការផ្សះផ្សា មានតួនាទីត្រឹមសម្របសម្រួល និងផ្តល់អនុសាសន៍ដែលគ្មានអានុភាពចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ និងមិនមែនជាតុលាការដែលអាចចេញសាលក្រមបង្ខំឱ្យភាគីទាំងពីរទទួលយកខ្សែព្រំដែននោះដែរ ដូច្នេះជោគជ័យនៃការចរចា គឺអាស្រ័យទាំងស្រុងលើឆន្ទៈនយោបាយរបស់ភាគីថៃ។
សម្រាប់លោក សេង វណ្ណលី ដើម្បីជៀសវាងការជាប់គាំងដដែលៗ កម្ពុជាគួរស្នើឱ្យកំណត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់នូវកាតព្វកិច្ចដែលនៅសេសសល់ ភាគីទទួលខុសត្រូវ កាលវិភាគអនុវត្ត និងយន្តការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាក់លាក់។ ជាយុទ្ធសាស្ត្រ កម្ពុជាគួរប្រកាន់ជំហររឹងមាំលើមូលដ្ឋានច្បាប់ បត់បែនលើជម្រើសដំណោះស្រាយ និងច្បាស់លាស់លើការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដោយរក្សាទុកទាំងជម្រើសនៃការខណ្ឌសីមាព្រំដែនស្ថាពរ និងការរៀបចំតំបន់អភិវឌ្ឍន៍រួមបណ្តោះអាសន្ន។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានបន្ថែមថា ប្រសិនបើជ្រើសរើសការអភិវឌ្ឍរួម ដើម្បីផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ត្រូវចែងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរឱ្យច្បាស់ថា វាមិនប៉ះពាល់ដល់ការទាមទារអធិបតេយ្យភាពព្រំដែនឡើយ ព្រមទាំងមានរូបមន្តបែងចែកចំណូល និងកិច្ចការពារបរិស្ថានត្រឹមត្រូវ ដោយមិនត្រូវលះបង់ផលប្រយោជន៍វែងឆ្ងាយរបស់ជាតិដើម្បីតែចំណូលចំពោះមុខនោះទេ។
យ៉ាងណា លោកថា កម្ពុជាមិនត្រូវបោះបង់សិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ និងការបង្ហាញភស្តុតាងជាប្រវត្តិសាស្ត្រឡើយ ហើយថា ការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិដែលពិតប្រាកដ មិនមែនកើតចេញពីការបង្កើតព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយ ដើម្បីបង្ហាញថាខ្លួនជោគជ័យនោះទេ គឺទាមទារឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងប្រកបដោយយុត្តិធម៌ អាចអនុវត្តបានជាក់ស្តែង មានយន្តការត្រួតពិនិត្យច្បាស់លាស់ និងការពារបានទាំងអធិបតេយ្យភាព និងជីវភាពរបស់ប្រជាសហគមន៍នេសាទខ្មែរយ៉ាងពិតប្រាកដ៕









